استامپ چیست و مهم ترین نکات برای مراقبت از استامپ

منظور از آمپوتاسیون چیست؟

آمپوتاسیون (Amputation) به معنای قطع کامل یا جزئی یک اندام بدن است. این عمل ممکن است به دلیل بیماری های عروقی، دیابت، عفونت شدید، تروما یا آسیب های جدی انجام شود. هدف آمپوتاسیون، حفظ سلامت بیمار، جلوگیری از پیشرفت بیماری و آماده سازی برای استفاده از پروتز یا اندام مصنوعی است.

انواع آمپوتاسیون

• بالای زانو یا بالای آرنج
• زیر زانو یا زیر آرنج
• قطع جزئی انگشتان یا بخش هایی از دست و پا

استامپ (Stump) چیست؟

استامپ بخشی از اندام است که بعد از آمپوتاسیون باقی می ماند و محل اتصال اندام مصنوعی یا پروتز خواهد بود.

ویژگی های مهم استامپ

• پوست و بافت سالم و بدون زخم
• اندازه و شکل مناسب برای اتصال پروتز
• داشتن قدرت عضلانی کافی برای تحمل فشار پروتز

استامپ مناسب باعث توانبخشی بهتر، راه رفتن راحت تر و کاهش درد می شود.

مراقبت های اولیه پس از قطع عضو

مراقبت صحیح از استامپ پس از آمپوتاسیون، بخش مهمی از روند بهبودی است. نکات مهم شامل:

تمیز و خشک نگه داشتن استامپ

• شستشو با آب ولرم و صابون ملایم
• خشک کردن کامل قبل از پوشیدن بانداژ یا جوراب استامپ

مدیریت درد و تورم

• مصرف داروهای تجویزشده توسط پزشک
• استفاده از کمپرس سرد برای کاهش تورم

استفاده از بانداژ فشاری یا استاکینگ

• کمک به شکل گیری استامپ و کاهش تورم
• آماده سازی برای اتصال پروتز

مراقبت از پوست و پیشگیری از عفونت

• بررسی روزانه زخم و پوست استامپ
• اطلاع فوری به پزشک در صورت مشاهده قرمزی، ترشح یا بوی غیرطبیعی

تمرینات اولیه و فیزیوتراپی

• انجام حرکات ملایم مفصل نزدیک استامپ
• تقویت عضلات اطراف استامپ برای راه رفتن با پروتز

مراحل آماده سازی و مراقبت از استامپ (عضو باقی مانده)

زمانی که فرد به دلایل مختلف از قبیل تصادف، عفونت، سرطان، تومور و … دچار قطع عضو پا می شود، طبیعی است که شرایط زندگی برای او نسبت به قبل متفاوت خواهد شد و مراقبت از استامپ (عضو باقیمانده) به یکی از مهم ترین وظایف فرد تبدیل می شود. از آنجا که پای انسان ستون بدن وی می باشد و بدن انسان بر روی پا استوار است، برای اینکه فرد آمپوته بتواند مانند قبل بر روی دو پای خود راه برود و به انجام فعالیت های روزانه خود بپردازد و مهم تر اینکه روحیه ی خود را مجددا باز یابد، در بسیاری از مواقع توصیه می شود که از پای مصنوعی به جای عضو قطع شده استفاده شود.

بعد از عمل آمپوتاسیون، پس از اینکه بخیه ها کشیده شد و زخم ناشی از جراحی التیام یافت، اکنون می توان استامپ (عضو باقی مانده) را برای ایمپلنت پروتز آماده سازی کرد. فرد آمپوته در طول این مدت، که در حال آماده سازی استامپ می باشد، بایستی این اهداف را در ذهن داشته باشد:

• قرار دادن اندام باقی مانده در موقعیت مناسب
• کشش و تقویت عضلات
• لمس و کاهش حساسیت عضو
• شکل گیری اندام باقی مانده
• مراقبت روزانه اندام و رعایت نکات بهداشتی

قرار دادن استامپ در موقعیت مناسب

نگه داشتن اندام باقی مانده در موقعیت مناسب و مراقبت از استامپ بسیار حیاتی است. این امر به جلوگیری از کوتاه شدن و سفت شدن عضلات (contracture) کمک می کند. برای جلوگیری از انقباض عضلات، لازم است که زانو و لگن را تا اندازه ای صاف نگه داشت. برخی از پوزیشن های مناسب در ادامه ذکر شده است.

1. در هنگام نشستن به هیچ عنوان استامپ را در وضعیت آویزان قرار ندهید.
2. ساعاتی از روز را برروی شکم بخوابید، این باعث می شود تا ماهیچه های بخش جلویی لگن، کشیده شود. هر بار این حالت را برای 15 الی 20 دقیقه تکرار کنید.
3. هرگز در زیر عضو باقی مانده، پتو یا بالش قرار ندهید و استامپ را در موقعیتی بالا تر از زانو نگذارید.

کشش و تقویت عضلات

شما باید عضلات را در اندام باقی مانده خود قوی نگه دارید و برای این منظور به انجام تمریناتی که در بیمارستان به شما آموزش داده می شود بپردازید. این به جلوگیری از انقباض ماهیچه ها کمک می کند و همچنین تضمین می کند که عضو استامپ قوی و انعطاف پذیر باشد، در حقیقت استامپ باید قوی باشند تا با پروتز حرکت کند.

لمس و کاهش حساسیت عضو

پس از عمل جراحی، در ابتدا پوستی که روی اندام باقی مانده است، نسبت به لمس حساس خواهد بود. مواردی که به کاهش این حساسیت و تسریغ فرایند مراقبت از استامپ می تواند کمک کند عبارتند از: ماساژ، مالش دادن و ضربه زدن به انتهای اندام باقی مانده می باشد. برای شروع در ابتدا به آرامی عضو را لمس کنید و هر چه به مرور حساسیت استامپ کمتر می شود، فشار را افزایش دهید. این حرکت کمک می کند تا عضو برای پذیرش پروتز در محل آمپوتاسیون آماده شود.

شکل دادن به استامپ (عضو باقی مانده)

پس از عمل جراحی و کاشت پای مصنوعی، با وجودی که زخم بهبود می یابد، اندام باقی مانده همچنان ممکن است متورم شود. این تورم اصلا خوب نیست و بایستی کاهش یابد، تا اندام باقی مانده بتواند به پروتز مناسب متصل شود. برای این منظور تیم مراقبت های بهداشتی، استفاده از یک جوراب فشرده ساز مخصوص را برای فرم دهی اندام باقی مانده تجویز می کند. جوراب فشرده ساز، یک جوراب مخروطی شکل است که به انتهای اندام باقی مانده فشاری را اعمال می کند که این فشار باعث کاهش تورم عضو می شود. این جوراب باید در 24 ساعت شبانه روز استفاده شود.

مراقبت از استامپ و رعایت نکات بهداشتی

نگهداری از اندام باقی مانده و مراقبت از استامپ برای جلوگیری از مشکلات پوستی و بروز عفونت بسیار حیاتی است. به همین دلیل اقدامات زیر باید هر روز انجام شود:

• حداقل یک بار در روز اندام باقی مانده را بشویید. از آب گرم و صابون ضد باکتری ملایم برای این کار استفاده کنید.
• استامپ را کاملا خشک کنید. این باعث می شود که رطوبت بین پوست شما و جوراب فشرده ساز از بین برود.
• هر روز از یک جوراب تمیز استفاده کنید. هر جوراب را با صابون و آب ولرم بشویید، آن را خوب شستشو دهید و کاملا خشک کنید تا نمک ها و اسیدهای موجود در عرق شما از جوراب پاک شود.

نکته مهم درباره مراقبت از استامپ و رعایت نکات بهداشتی

توجه نمائید که روزانه حتما اندام باقی مانده بایستی بررسی شود و در صورت دیده شدن هر کدام از علائم زیر به پزشک اطلاع داده شود:

• جدا شدن پوست از زخم جراحی
• وجود بوی نامطلوب و بد در اسکار یا زخم در اندام باقی مانده
• اگر ناحیه اطراف زخم گرم یا قرمز یا تورم شود
• وجود ترشحات زرد رنگ، قهوه ای یا خاکستری درزخم
• افزایش ناگهانی درد یا حساسیت شدید
• تب بالاتر از 38 درجه سلسیوس

مشکلات رایج استامپ

استامپ ممکن است در طول زمان با برخی مشکلات مواجه شود که نیازمند مراقبت و توجه است:

• درد و حساسیت پوست: ممکن است هنگام استفاده از پروتز یا فشار زیاد رخ دهد
• زخم یا فشار ناشی از پروتز: استفاده نادرست از پروتز یا سایز نامناسب می تواند باعث تاول یا قرمزی شود
• تورم یا تغییر شکل استامپ: تورم بیش از حد یا تحلیل عضله نیازمند ارزیابی پزشک
• عفونت: در صورت مشاهده قرمزی، ترشح، درد شدید یا بوی غیرطبیعی، باید سریعاً پزشک را مطلع کنید

با رعایت مراقبت های بهداشتی، استفاده درست از بانداژ و پروتز، اکثر این مشکلات قابل پیشگیری یا درمان هستند.

جمع بندی

قطع عضو پا به دلایل مختلفی مانند تصادف، عفونت، تومور یا بیماری های پیشرفته اتفاق می افتد و پیامد آن تغییرات اساسی در سبک زندگی فرد است. یکی از مهم ترین اقدامات پس از آمپوتاسیون، مراقبت صحیح و اصولی از استامپ (عضو باقی مانده) است، چرا که این بخش پایه ای برای استفاده از ایمپلنت پا در کاشت پای مصنوعی به شمار می آید. اگر شرایط آن مناسب باشد، استفاده از پروتزهای اندو-اکسو یا سیستم های ایمپلنتی می تواند تحولی بزرگ در کیفیت زندگی فرد ایجاد کند. مرکز پزشکی «همیار طب لیان» با تخصص در کاشت ایمپلنت پای مصنوعی در خاورمیانه، این امکان را فراهم کرده است تا بیماران آمپوته به زندگی فعال و مستقل بازگردند.

سوالات متداول بیماران در مورد استامپ

چه مدت بعد از آمپوتاسیون می توان پروتز استفاده کرد؟

معمولاً بعد از کاهش تورم، بهبود زخم و شکل گیری استامپ، که ممکن است بین ۴ تا ۸ هفته طول بکشد.

چگونه درد استامپ را کاهش دهیم؟

• مصرف داروهای تجویزشده
• استفاده از کمپرس سرد
• انجام تمرینات فیزیوتراپی

آیا استامپ نیاز به جراحی ترمیمی دارد؟

در برخی موارد کوتاه بودن، شکل نامناسب یا درد مزمن ممکن است نیازمند جراحی ترمیمی باشد.

چگونه از زخم یا عفونت استامپ پیشگیری کنیم؟

• تمیز و خشک نگه داشتن استامپ
• بررسی روزانه پوست و زخم
• اطلاع فوری به پزشک در صورت مشاهده هر گونه مشکل

آیا همه بیماران می توانند پروتز استفاده کنند؟

تقریباً همه بیماران با استامپ سالم و مراقبت مناسب می توانند از پروتز استفاده کنند، اما وضعیت سلامتی و قدرت عضلات تعیین کننده است.